Təkər nə üçün dairəvi olur?

Oxunub: 342
12/12/2022

Adamlar çoxdan başa düşüblər ki,  təkər dairəvi olmalıdır.  Nə üçün belə olduğunu indi sən də biləcəksən.

Sən, yəqin ki, kəndirlə bağlanmış  iki payanın köməyi ilə torpağın üstündə dairə cızmısan.  Payanın birini torpağa sancıb, kəndiri dartırsan, o biri payanı  torpağın üstü ilə gəzdirirsən. Nəticədə dairə alınır. Haradan başlamısansa, mütləq ora qayıdırsan.  Təzə xətti hansı nöqtədən başlasan, mütləq köhnənin üstünə düşəcəkdir.  Çünki payalar arasında məsafə dəyişmir, daim eyni qalır.

Payanın sancıldığı nöqtə  çevrənin mərkəzidir.  Onun ətrafında cızdığın  xətt mərkəzdən  həmişə eyni uzaqlıqda olacaqdır.  Bu məsafə çevrənin radiusudur.  Bir az uzun kəndir götürsən, çevrə böyüyəcək.  Kəndir qısa olduqca dairə də kiçiləcəkdir. 

Çevrəni  hər hansı bir yastı səthdə: kağızda, yaxud torpaqda, riyaziyyatçıların dediyi kimi,  müstəvi üzərində çəkmək olar.  Müstəvinin çevrə içərisində  qalan hissəsi  isə dairə adlanır.

İndi asanlıqla başa düşmək olar ki,  təkər nə üçün  dairə şəklindədir.

Təkərin oxu onun mərkəzi, dəndələr radiusu, çənbəri isə çevrəsidir. Təkəri  necə tərpətsən,  yerlə ox arasındakı  məsafə  dəyişməz qalacaq. Buna görə də  təkər rəvan diyirlənir, ox atılıb-düşmədiyindən araba, avtomobil, təkər üzərində qurulan hər şey rahat hərəkət edir.

Araba təkəri çox qədimlərdə icad olunub. Dairənin nə olduğunu birinci anlayan və onun,  yuxarıda qeyd etdiyimiz  xüsusiyyətindən  istifadə etməyi  fikirləşib tapan  həmin adamın  kim olduğu bilinmir.  O zamandan  keçən min illər ərzində  bir çox kəşflər, ixtiralar edilmişdir.  Çox şey dəyişib. Ancaq indi də hərəkət edən mürəkkəb  cihaz və maşınların  əsasını  həmin sadə həndəsi fiqur – dairə-təkər təşkil edir.  Nəhəng turbinin  rotoru da, kiçik saat çarxı da dairə şəklindədir.